Аманатов Аркадий Афанасьевич

Информация о материале
Опубликовано: 03.02.2022 11:47
Просмотров: 1208

1946-2015

Аркадий Аманатов 1946 с. Уус Алдан оройуонун Баатаҕай нэһилиэгэр төрөөбүтэ. Аҕата Афанасий Михайлович Москваҕа партийнай кууруһу бүтэрэн кэлбитин кэннэ ССКП уобаластааҕы кэмитиэтэ кинини Аллараа Халыма оройуонугар райком сэкэрэтээринэн үлэҕэ ыыппыт.

Бу оройуоҥҥа барыани иннинэ Афанасий Михайлович Дьокуускай куоракка балет театрын артыыһын, биһиги спорпут аҕатынан ааттанар, улаханнык биллэр, ытыктыыр киһибит Н. Н. Тарскай аймаҕын Софья Винокурованы кэргэн ылар. Черскэйгэ олорон, 1946 с. бастакы оҕолорун Аркадийы төрөппүттэрэ.

Аркадий, сэрии кэннинээҕи ыарахан сылларга төрөөбүт ыал бастакы оҕото буоларынан, дьиэ иһиттэн саҕалаан көрсүллэр бары түбүккэ төрөппүттэриниин тэҥҥэ сылдьара. Онон кыра эрдэҕиттэн үлэ-хамнас кытаанаҕын, араас кыһалҕаны оччотооҕу оҕо сиэринэн этинэн-хаанынан билэн улааппыта. Бэйэтин үчүгэйдик кыанар, тулуурдаах, сытыы-хотуу уолу аҕата Аркадий таайыныын Н. Н. Тарскайдыын сүбэлэһэн, Чурапчыга Д. П. Коркиҥҥа үөрэттэрэ биэрбиттэрэ үтүөкэн түмүктээх буолбута.

1969 с. балаҕан ыйыгар Новосибирскай куоракка Россия түһүлгэтигэр Аркадий соргулаахтык тустубута.

1969 сыл Тустуу аан дойдутааҕы федерацията тустууну уон ыйааһыҥҥа ыытарга быһаарыы ылыммыта. Ол түмүгэр, 48 киилэлээхтэргэ саҥа ыйааһын категорията оҥоһуллубута. Россияҕа бу сыл 48 киилэҕэ Россия бастакы чемпионунан саха уола Аркадий Аманатов ааттаммыта. Кини бу чемпионакка аһара табыллан тустубута. Көрсүбүт бөҕөстөрүн ыраастык кыайталаабыта. Ол тустуулар кини ураты күүһүн, улахан талаанын туоһулууллар. Онон Россия тустуутун историятыгар Аркадий Аманатов сахалартан бастакынан уһулуччулаах кыайыыны ситиспитэ.

Кини ССРС тыатын сирин бөҕөстөрүн икки ардыларыгар бастыыр иһин күрэхтэригэр чемпионнаабыта. Сибиир уонна Дальнай Восток зонатыгар үс төгүл бастаабыта. 1970 с. Болгария Роднево куоратыгар социалистическай дойдулар чемпионаттарыгар тэҥнээҕин булбатаҕа.

Саамай үөрүүлээҕэ, аан дойду аччыгый чемпионатынан ааттаммыт Тбилиситээҕи турнирга Роман Дмитриев – чемпион, Эбраим Джавади- иккис, Илларион Федосеев- үһүс, Аркадий Аманатов – төрдүс, Юрий Цыкунов – бэһис буолан, саха уолаттара ССРС-ка бу ыйааһыҥҥа баһылыыр-көһүлүүр оруоллаахтарын чаҕылхайдык көрдөрбүттэрэ.

Аркадий илиитигэр-атаҕар дэгиттэр кыанара. Икки илиитигэр таҥнары туран, спортсааланы хаста эмэ эргийэ хаамара. Иннинэн-кэннинэн, гимнастар курдук, олус кыраһыабайдык сальто оҥороро. Киһи быһыытынан ураты сымнаҕас, аһыныгас, үтүөкэн майгылааҕа. Доҕотторун олус күндүтүк саныыра.

Кини көҥүл тустууга ССРС спордун маастара (48 кг), ССРС тыатын сирин спортсменнарын күрэхтэһиитин  кыайыылааҕа, норуоттар икки ардыларынааҕы турнир кыайыылааҕа, РСФСР чемпиона, Сибиир уонна Дальнай Восток үс төгүллээх чемпиона. Тренерэ – ССРС, РСФСР, СР үтүөлээх тренерэ Дмитрий Петрович Коркин.

Онон саха тустуутун аан дойду таһымыгар бастакынан таһаарсыбыт киһи быһыытынан, Аркадий Аманатовы саха спордун историята билинэр.

Петр Попов,

“Алаас кыыһа Варя Аманатова” кинигэтиттэн,

Льокуускай: Бичик, 2015. – 16-17 с.

БИБЛИОГРАФИЯ

Кинигэлэргэ

  1. Алаас кыыһа / [хомуйан оҥордо: В. А. Аманатова]. – Дьокуускай: Алаас, 2015. – С. 15-30.
  2. Волков Н. Н. На кворе – борцы Якутии / Н. Н. Волков. – Якутск: Бичик, 2003. – 240 с. Из содержания: Аркадий Аманатов – чемпион Дальнего востока, С. 34-35.
  3. Дмитриев А. Үс саха өрөгөйө / А. Дмитриев. – Дьокуускай: Бичик, 2002. – С. 14, 15, 38, 91.
  4. Жирков И.М. 20-с үйэҕэ Уус Алдан чулуу спортсменнара / И. М. Жирков, И. И. Захаров. – Дьокуускай: Сахаполиграфиздат, 2004. – С. 24.

 Периодическай бэчээккэ

  1. Егоров Р. Кини ситиһиитэ утумнана турдун: [Тустуук Аркадий Аманатов туһунан] / Р. Егоров // Саха сирэ. – 2002. Бэс ыйын 7 к.
  2. Егоров Р. Саха тустуутун сырдык сулуһа: [Аркадий Аманатов 1969 с. Россияҕа чемпионнаабыта] / Р. Егоров // Мүрү саһарҕата. – 2002. – Бэс ыйын 8 к. – С. 9.
  3. Егоров Р. Үс саха өрөгөйүн үрдэппитэ: [А. Аманатов туһунан] / Р. Егоров // Саха суола. – 2005. – Ахсынньы 8 к.
  4. Петров Р. П. Саха сиригэр көҥүл тустуу төрүттэммитэ 60 сыла: [Аманатов А.А. туһунан балаһа] / Р. П. Петров // Мүрү саһарҕата. – 2016. – Ахсынньы 16 к.