1933-2011
Бурцев Константин Афанасьевич 1933 сыллаахха бэс ыйын I күнүгэр Уус Аллан оройуонун Хоро нэһилиэгар Афанасий Алексеевич уонна Варвара Федоровна Бурцевтар дьиэ кэргэттэригэр күн сирин көрбүтэ. Дьоно оҕоҕо өлүүлээх буолан, үс ыйдаах oҕону эбэтэ Дегтярева Екатерина Григорьевна ылан ииппитэ. “Эбэм атаахтаппакка, үлэҕэ — хамнаска сыһыаран, улахан киһи курдук эрэнэн барыны бары соруйан толотторбуга кэлин олох араас ыарахан кэмнэрин тулуйиарбар улахан төһүү күүс буолбута”, — диэн Константин Афанасьевич ис сүрэҕиттэн махтанан кэпсиирэ. Бииргэ сылдьыбыт таайын Дегтярев Константин Федоровиһы истиҥ — иһирэх, сылаас тылынан ахтара…
1953 сыллаахха Мүрү орто оскуолатын бүтэрээт, Саха государственнай университетыгар физика-математика факультетын математика салаатыгар үөрэххэ киирбитэ. Математикаҕа оҕо эрдэҕиттэн талааннаах буолан, ыарырҕаппакка үөрэнан бүтэрбитэ.
1957 сыллаахха үлэтин Курбуһах 7 кылаастаах оскуолатыгар математика учууталынан саҕалаабыта. Кэлин Хатас, Мүрү I №-дээх, Бордоҥ, Мүрү 2-с №-дээх, Чараҥ, Баатаҕай оскуолаларыгар математика учууталынан, үөрэх чааһын сэбиэдиссэйинэн, Уус Алдан улууһун үөрэҕнн салаатын инспекторынан барыта 52 сыл үлэлээбитэ.
Г.В. Егоров аатынан Мүрү орто оскуолатыгар математикаҕа дириҥэтэн үөрэтии кылааһы аан маҥнайгынан аспыт, тэрийсибит учууталынан буолар. Ханна үлэлээбит бары оскуолаларыгap хас биирдии oҕоҕo чиҥ билиини биэрэр, онно сөптөөх үөрүйэҕи, сатабылы иҥэрэр үрдүк квалификациялаах учуутал этэ. Ол да иһин буолуо, киниэхэ үөрэммит үөрэнээччилэрэ үрдүк үөрэххэ киирии экзамены туттарбакка эрэ, быһаччы киириилэрэ баара.
Мүрү орто оскуолатын базатыгар 5 сыл устата, үөрэххэ туттарса барыан баҕалаах 80-тан тахса үлэһит ыччат ортотугар, бэлэмнэнии кууруһу аһан бэрт тэрээһиннээхтик үлэлэппитэ.
Бурцев К. А. Баатаҕай орто оскуолатыгар 1984—2009 сылларга үөрэх чааһын сэбиэдиссэйинэн, математика учууталынан, Бороҕоннооҕу оҕо спортивнай оскуолатын саахымакка филиалын тренеринэн үлэлээбитэ.
Бу оскуолаҕа үлэлии кэлээт да тупсаҕай, сонун көстүүлээх математика кабинетын оҥостубутунан барбыта. Элбэх функциялаах аһыллар-сабыллар улахан дуосканы оҥорбута. Үөһэ өттүгэр электричествонан сырдатыллан көрдөрүллэр справочнай таблицалары ыйаабыта. Уруокка туттар таблицаларын ячейка дьааһыктарга тус — туһунан кылааһынан арааран уурара. Дуоска иһигэр туспа методическай муннуктаах этэ.
Оҕолор уруокка туттар инструменнарын толору хааччыйбыта.
Эргэ остуоллары, олоппостору дэлби өрөмүөннээн, кырааскалатан тупсаҕай көрүҥнээбитэ. Хас биирдии остуолга оҕо уруокка туттар учебниктарын, справочнай литературарын уурар дьоҕус дьааһыктары оҥортоон уурталаабыта.
Кабинет кэлин өттүгэр олус үчүгэй оҥоһуулаах улуу математиктар потреттарын ыйаан, тематиката уларыйа сылдьар стендэни оҥорон, кабинет наһаа сонуннук көстөр буолбута.
Оччолорго араас тутуу матырыйаала сүгүн көстүбэт этэ. Константин Афанасьевич олохтоох маҕаһыынтан фанера дьааһыктары атыылаһан уонна бэс хаптаһыны рейкэлии тыыран оҥоһуктарыгар туттубута, батареялары саппыта, истиэнэни да бүрүйбүтэ.
Ол кэмҥэ ирдэнэр техническэй средстволар бу кабинекка толору баар этилэр.
Дьэ маннык тупсаҕай оҥоһуулаах, толору хааччыллыылаах кабинекка оҕолортон хаачыстыбалаах үөрэҕи, дириҥ билиини ирдиир тоҕоостоох курдуга. Дьоҕурдаах оҕолору программа эрэ иһинэн хаайан үөрэппэт этэ. Хас биирдии кылааска сөптөөх тематиканы булан, факультативтары, куруһуоктары ыытара. Математика олимпиадатыгар оҕолору үөрэх сылын толору бэлэмниирэ. Оскуола 8 кылаастаах буолан, ити бэлэмнээбит дьоҕурдаах оҕолорун улуус, республика математиканы, физиканы дириҥэтэн үөрэтэр кылаастарыгар, оскуолаларыгар ыыталыыра.
Дойду үрдүнэн саҥа киирбит Биир кэлим государственнай зкзамен киириитин Константин Афанасьевич эрдэттэн толору бэлэмнээх көрсүбүтэ. Од курдук, Баатаҕай орто оскуолатын 2004, 2006 сыллааҕы выпускниктарыгар былааннаах, тэрээһиннээх үлэни ыытан, үөрэнээччилэр математикаҕа 92, 8 % “4”, “5” сыанаҕа туттарбыттара да туоһулуур.
Методист-учуутал быһыытынан Константин Афанасьевич Уус Алдан, Чурапчы, Таатта улуустарыгар, Дьокуускай куорат математика учууталларын идэлэрин үрдэтэр куурустарыгар бэрт элбэх лекциялары аахпыта, семимардары ыыппыта киэҥ биһирэбили ылбыта.
Бурцев К.А. сүрүн үлэтин таһынан, олоҕун устатын тухары спордунан утумнаахтык дьарыктаммыта. Ол курдук хайыһарга, саахымакка, дуобакка маҥнайгы разрядтаах спортсмен, спорт бу көрүҥнэригэр улуус хас да төгүүллээх чемпионнара, призердара.
Кэргэмминээн Константин Афанасьевичтыын 24 сыл устата бэйэ-бэйэбитин таптаһан, өйдөһөн, өйөһөн, наһаа эйэлээхтик үчүгэйдик олордубут. 2011 сыл сэтинньитигэр тиийбиппит буоллар, 25 сылбытын бэлиэтиэ этибит. Ол дьылҕа хаан кытаанах ыйааҕынан кыайан туолбата. Константин Афанасьевич миэхэ истиҥ кэргэн, эрэллээх доҕор, үтүө сүбэһит быһыытынан сырдык өйдөбүлүм сөҕүрүйүө, кини кэрэ мөссүөнүн хаһан да умнуом суоҕа.
Римма Иннокентьевна Бурцева,
РСФСР норуотун үөрэҕириитин туйгуна,
“Уус Алдан улууһун үөрэҕириитин сайдыытыгар
кылаатын иһин” бэлиэ хаһаайката
