1886-1956
1886 сыллаахха Дүпсүн улууһун Тэбиик нэһилиэгэр төрөөбүтэ .
Маабыр Дьөгүөрдээх орто уоллара Лэгэнтэй атаҕынан балай эрэ кыаллар буолбутун 16 сааһын туолуута көрөн билбиттэрэ. Бу кэмнэ диэри улаханнык сүүрэрин дьонно көрдөрбөтөх эбит. Биирдэ сайын алааска икки атыыр үөрэ көрсөн атыырдар охсуьууларын араартаары сүүрэн эккирэтэрин дьон көрөн сөхпүттэрэ үһү. Атыырдан арахсан алааска икки аны барбыттар.
1906 сыллаахха Дүпсүн улууһун Тэбиик нэһилиэгин кыыһын Федорова Наталья Алексеевнаны кэргэн ылан ыал буолан Баатагай нэһилиэгэр Тунахха олохсуйбуттара.
Баардаах баардааҕа өтөн сотору кэминэн кэргэнигэр Натальяҕа сүүрэн көрдөрөрүн эбээбит биһиэхэ кэпсиирэ. Ол курдук эһээбит Лэгэнтэй –Буохаанныыр уола куобаҕы дьиэтигэр эт атаҕынан эккирэтэн, үүрэн балаҕаммытыгар киллэрэрэ. Кэргэнэ Наталья дьээбэлээн : “хайа, биир эрэ куобаҕы эккирэтэн ситэҕин дуо? “-диэн хаадьылаабытыгар кэргэнэ Лэгэнтэй таһырдьа элэс гынан хаалар уонна сотору буолаат “Эмээхсин ааннын ас”-диэн хаһытыыра. Эмээхсинэ аанын аһан турдаҕына атаҕын икки ардынан 2 куобах дьиэҕэ ойон киирэллэрэ үһү.
Лэгэнтэй эмээхсининээн олус эйэлээх эбиттэрэ үһү, этиһэллэрин өйдөөбөттөр, сүрдээх иккиэн үлэһит дьоннор эбит. Эһэлээх эбэм майгыларынан сымнаҕас этилэр, эһэм ордук сымнаҕас этэ. Оҕонньор эмээхсиниттэн уҥуоҕунан кыра үһү.
Тыыкаан кэргэнин аҕата »Байыыска» Барамыгин Баһылай диэн оҕонньор кэпсииринэн: “ Эһэгит Лэгэнтэй атаҕынан икки оройуоҥҥа биллэр киһи, Намҥа уонна Уус Алдаҥҥа Баатаҕай нэһилиэгин Тунаҕыттан Нам Тараҕана сайылыгар күнүнэн сылдьан бултаан кэлэрэ. Биирдэ Тараҕанаҕа бултуу сылдьан аттаах бандьыыттары көрөн сүүрэн тыанан быһа куоппут, эккирэппэтэхтэр, харахтарыттан сүтэрэн кэбистэхтэрэ.
Өлөөрү сытан күтүөтүгэр Александров Иннокентийга – Ыраастыыр Лэгэнтэйгэ “Күүскэ сүүрдэхпинэ сир томтойон көстөр диирэ үһү. Бар дьоммор сүүрэн көрдөрбөтүм” — диэн хомолтотун эппитэ үһү.
Эбээбит эмиэ бэйэтин кыанар күүстээҕэ үһү, атах эти таах көтөҕөрө үһү, тыаттан оҕонньорун айатыттан 10 — тан тахса куобаҕы сүгэн киирэрэ үһү. Киэһээ дьукаахтар утуйалларыгар суоруна тарда хаалара, сарсыарда турууларыгар куобах бөҕөтүн сүгэн киллэрэрэ. Хаһан сытарын, турарын сөҕөллөрө» — диэн Татаринов Хонооһой эмээхсинэ Балбаара кэпсээбит,
Лэгэнтэйдээх Наталья 9 оҕону төрөтөн иитэн улаатыннарбыттара. Улахан кыыс Огдооччуйа – Евдокия Иннокентьевна Румянцева. Огдооччуйа бастаан Румянцев А.И. диэн киһиэхэ кэргэн тахсан Катя диэн кыыстаммыта. Кэлин Кондратьев Тимофей диэн киһиэхэ кэргэн тахсан Кеша диэн уолламмыта..
Иккис оҕо Уйбаан диэн уол Аҕа дойду сэриитигэр өлбүт.
Үһүс Ньукулай – сэрии ветерана этэ. 2 кыыстааҕа. Варвара Бээрийэҕэ кэргэн тахсыбыта. Иккис кыыс Екатерина Николаевна Васильева.
Төрдүс биһиги ийэбит Екатерина Иннокентьевна Самсонова Чараҥайтан төрүттээх Нестеров Гаврил Федоровичка кэргэн тахсан 7 оҕоломмуттара, элбэх сиэн ыччаттардаах.
Бэһис Варвара Иннокентьевна Александрова (Ыраастый Балбаарата) кэргэнинээн Иннокентий Александровтуун 3 оҕоломмуттара, ааттарын ааттатар сиэн оҕолор элбэхтэр.
Алтыс Варвара Иннокентьевна Тарская кэргэнинээн Тарскай Василий Ивановичтыын 3 уол 1 кыыс оҕолоохтор, элбэх сиэннэрэ ааттарын салгыыллар.
Сэттис Бааска – Василий Иннокентьевич Самсонов – таай Бааска. Киномеханик, культура үлэһитэ этэ, эдэр сааһыгар өлбүтэ.
Ахсыс Мария Иннокентьевна Соловьева бастаан Дабаадымаҕа онтон Чэриктэйгэ олорбуттара. Кэргэнинээн Анрей Петрович Соловьевтуун (Хамыырдаах Өндөрөй) 1 кыыс оҕолоохтор, 1 уол оҕону ииппиттэрэ. Удьуордарын салгыыр элбэх сиэннээхтэр.
Тохсус кыыс оҕо кыра сааһыгар өлбүтэ.
Лэгэнтэй оҕолорун барыларын окко киллэрэр үһү уонна олороору гыннахтарына »күн куотта» диэн туруортаан иһэр үһү. Эбэҕит от быраҕар, оҕонньор от үрдүгэр турар эбит.
Уйбаан диэн уоллара 42 сыллаахха сайыҥҥы хомуурга сэриигэ барарыгар оҕонньор атынан уолун Суоттуга диэри атаарбыт эбит, оччолорго кинилэр Тунахха олорбуттар, барааччылары Мараҕа мунньан атаарбыттар, эбээҕит биир ыамы көҥүллэтэн Мараҕа тиийэн атаарсаары гыммытын көҥүллээбэтэхтэр.
Атынан сылгы эккирэтэ сылдьан атаҕын тобугун уҥуоҕун маска таттаран улаханнык өлөрөн кэлин атаҕынан доҕолоҥнуур буолбут, өлүөр диэри, сааһыран баран наар от тэрилин оҥорбут, сыарҕа, кылаабыр атырдьах, ону таһынан бултуур тэрилин барытын бэйэтэ оҥорор эбит.
1960 сыллар бүтүүлэригэр сайын Эрбэһин Хоспохтооҕор оттуу сырыттахпытына декада түмүгүн таһааран биһиги оттуур звенобут холкуоска бастаан убаһанан уонна харчынан наҕараадаламмыппыт туһунан иһитиннэрбиттэрэ. Ол күн Эрбэһинтэн 70–ча саастаах Жирков Иван Родионович убаһа тута Хоспохтооххо кэлбитэ. Күнүс омурҕан кэмигэр таайдарбыт Ньукулай уонна Бааска Уйбаан оҕонньору чэйгэ ыҥыраллар. Чэйдии олорон Уйбаан звено дьоно бары истэн олордохпутуна кэпсээбитэ: “Буохаанныыр эдэр сылдьан сүүрүк бэрдэ этэ. Былыр бу манна Хоспохтооххо сир түнэтигин мунньаҕа буола турбута. Бу мунньаахха баар дьон Лэгэнтэй Буоханныыры сүүрэн көрдөр диэн хаайбыттар. Хоспохтоох алааска биэ кулунчугунан аһыы сылдьарын көрбүттэр. Биэни тутан ылан баайан кэбиспиттэр. Кулунчугун ыытан кэбиспиттэр уонна эһээбитигэр Лэгэнтэйгэ “Бу кулунчугу 200 метрэ сиртэн сүүрэн ситиэн дуо?”- диэн ыйыппыттар. Онуоха эһээбит Лэгэнтэй: “ Эс , ситэн буоллаҕа. Бу кулунчук аҕыйах ыйдаах оҕо буоллаҕа дии”-диэбит. Дьоннор кулунчугу тутан ылбыттар. Лэгэнтэйи 50 метрэ тэйиччи туруорбуттар. Дьэ ол кэнниттэн хамаанда биэрээт кулунчугу ыытан кэбиспиттэр. Эһээбит Лэгэнтэй 100 –кэ миэтэрэни бараат кулунчугу ытыһын тилэҕинэн кэтэххэ саайар уонна атаҕынан кулунчугу илин атахха тэбэн охторбутун туһунан бэйэтэ кэпсээбитин Уйбаан оҕонньор звено дьонугар кэпсиир уонна “Дьэ бу уолаттара Ньукулай , Бааска, сиэнэ Өлүөскэ бааргыт дии баран кулунчугу тутан көрдөрүн эрэ”- диэн күлбүтэ.
Оҕонньор 1956 сыл- ха олунньу ортотун диэки өлбүт.
Ахтыыны суруйдубут сиэннэрэ:
кырдьаҕас механизатор, үлэ бэтэрээнэ
Александров Виктор Иннокентьевич уонна Прибылых Парасковья Гаврильевна,
РФ уопсай үөрэхтээһинин Бочуоттаах үлэһитэ, СР үөрэҕириитин туйгуна,
«Дүпсүн нэһилиэгэ» МТ Бочуоттаах олохтооҕо.
