1924-1994
Ньукулай 1924 с. ыам ыйын 1 күнүгэр Дүпсүн улууhун Тэбиик нэhилиэгэр, Бугуйас сиригэр, Хаастаах диэн алааска Түмэппий Алексеевичтаахха бэhис оҕонон төрөөбүтэ. Түмэппийдээх улахан уоллара Саввалара Баатаҕайга Халдьаайыга кэлэн колхозка киирбитэ. Уолларын батыhан Түмэппийдээх Халдьаайыга кэлсибиттэрэ.
Ньукулай, үтүө сааhа Халдьаайыга ааспыта.1935сыллаахха Чараңай оскуолатыгар үөрэнэ киирбитэ. Олох – дьаhах ыараханынан үөрэҕин салҕаабатаҕа, кыратыттан үлэҕэ эриллэн испитэ. Илии – атах оонньуутугар тэңнээхтэриттэн хаалсыбата. Оонньууну – көрү көҕүлүттэн тутара. Халдьаайы лиhигирэс уолаттара муhунналлар эрэ тустан хачыгыраhаллара, кылыйан кыырайаллара, буурдаан бурҕаталлара. Ону үксүн көҕүлээччинэн Ньукулай буолара.
1943-44 сс. атаҕынан оонньуур буолбут. Оччолорго 1 Маайга дьиэ таһа кууран, бириистээх оонньуу буолар этэ. Онно Николай Тимофеевич атах оонньуутугар барытыгар кыайар эбит. Кини бэйэтин хаамыытыгар 3 хаамыыны 1 тобук курдук, о.э. 3.5 м. ордугу ыстанар эбит. Баатаҕайга тутуһар киһи суоҕа. 1947 с. Саха АССР 25 сылын туолуутугар ветеринардар дьиэлэрин аннынан үрэххэ улахан ыһыах буолбут. Онно атах оонньуутугар бастаан турардаах. Онно мээрэйдээһин суоҕа. Онно кыайбытыгар 3 м-лээх комсомольскай трикону биэрбиттэр.
Оройуоҥҥа спартакиадаҕа кытта сылдьыбыт. Ыһыахтарга оонньуура, чуолаан Найахы, Көбөкөн, баатаҕай ыһыахтарыгар атах оонньуутугар кыайара эбитэ үһү.
Ньукулай айылҕа маанылаан ыыппыт киһитэ. Ырыа — тойук аргыстааҕа. Кини хаайтаран сылдьыбыт талаанын уhугуннарбыттара Саха театрын артистара. Оччолорго уончатыттан эрэ тахсыбыт, чоройо улаатан эрэр уолчаана Халдьаайыга артистар олоңхону туруорбуттарын көрбүт. Онно Устин Нохсооробу, Виктор Саввины, Местниковы, Решетниковы, Новгородованы уо.д.а. сөрү диэн сө5ө бэркиhии көрбүт. Кинилэр ырыалара, туттуулара – хаптыылара билиңңэ диэри өйбүттэн хаалбат диэн кэпсиирэ. Онтон ыла Ньукулай кинилэри, хас биирдиилэрин үтүктэн сиргэ – тыаҕа ыллыыр – туойар буолбут. Дьон көрүө диэн кыбыстара үhү.
БИБЛИОГРАФИЯ
Кинигэлэргэ
- Ефимов Д.А. Төрөөбүт түөлбэбит Баатаҕай / Д. А. Ефимов. – Якутск: Көмүөл, 2007 – 76 с.
- Ефимов Д. А., Румянцева К. И., Бурцева Р.И. Улахан олох аргыстара / Д.А. Ефимов, К. И. Румянцева, Р. И. Бурцева. – Дьокуускай: РПК “Оригами”, 2010. – 139-140 с.
- Сивцева М. З. Олоҥхо биһигэр: Фольклорист И. В. Пухов төрөөбүтэ 100 сылыгар / М. З. Сивцева, З. И.Данилова. – Дьокуускай: Бичик. – 2004. – 57-58 с.
Периодическай бэчээккэ
- Аатырбыт артыыһы чиэстээһин: [Николай Тимофеевич Алексеев] // Мүрү саһарҕата. – 1994. – Ыам ыйын 19 к. – 1 с.
- Бурцева Р. Олоҥхо сылынан: [Норуот ырыаһыттара Савва уонна Николай Алексеевтар, Баатаҕай нэһилиэгэ] / Р. Бурцева // Мүрү саһарҕата. – 2006. – Муус устар 15 к. – 3 с.
- Копырина М. Үлэбит кэрдиистэрэ: [улууска культура бастакы тэрилтэлэрэ аһыллыбыттара 80 сыла] / М. Копырина // Мүрү саһарҕата. – 2006. – Ыам ыйын 18 к. – 4 с.
- Макеева М. Сахалыы сиэрбитин ситэриэҕиҥ: [Улуус тэриллибитэ 75 сылыгар фольклор фестивала] / М. Макеева // Мүрү саһарҕата. – 2005. – От ыйын 16 к.
